به گزارش حیات، دکتر جان مرشایمر، نظریه‌پرداز برجسته روابط بین‌الملل و استاد دانشگاه شیکاگو، در اظهاراتی به بررسی عقلانیت تصمیم‌های سیاست خارجی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی پرداخت و با تمرکز بر پیامدهای حمله نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، این عملیات را نمونه‌ای از تصمیم‌گیری غیرعقلانی در سیاست خارجی یک قدرت بزرگ توصیف کرد.
وی با اشاره به معیارهای عقلانیت در سیاست خارجی اظهار کرد که برای ارزیابی عقلانی بودن تصمیم‌های یک دولت، باید دو موضوع را بررسی کرد؛ نخست اینکه سیاست بر اساس نظریه‌ای منطقی و اثبات‌شده شکل گرفته باشد و دوم اینکه فرایند واقعی مشورت و بررسی دیدگاه‌های مختلف برای اتخاذ تصمیم وجود داشته باشد.
مرشایمر افزود که دولت‌ها در بیشتر مواقع عقلانی رفتار می‌کنند، اما تصمیم ترامپ برای حمله به ایران در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ از نمونه‌های آشکار سیاست‌گذاری غیرعقلانی بود.
بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، و دیوید بارنئا، رئیس پیشین موساد
راهبرد شکست‌خورده ترامپ برای تغییر نظام ایران
این استاد دانشگاه با اشاره به نقش بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی، در ترغیب ترامپ به حمله نظامی علیه ایران گفت که رئیس‌جمهور آمریکا تصور می‌کرد بمباران گسترده و اجرای کارزار موسوم به «شوک و وحشت» و شهادت سران نظام جمهوری اسلامی ایران، به فروپاشی ساختار حکمرانی و تغییر نظام منجر خواهد شد.
به گفته مرشایمر، این راهبرد بر این فرض استوار بود که قدرت هوایی به‌تنهایی می‌تواند یک حکومت را سرنگون کند، در حالی که هیچ پشتوانه تاریخی و پژوهشی معتبری برای اثبات چنین فرضی وجود ندارد.
وی با اشاره به تجربه حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ گفت که واشنگتن برای تغییر نظام در آن کشور ناچار به حمله زمینی و اشغال نظامی شد و همین تجربه نشان می‌دهد که تغییر نظام صرفا با بمباران هوایی امکان‌پذیر نیست.
مرشایمر تاکید کرد که جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور؛ ژنرال کین، رئیس ستاد مشترک ارتش؛ مارکو روبیو، وزیر امور خارجه؛ و جان رتکلیف، رئیس سیا، با حمله به ایران مخالف بودند، زیرا آن را راهبردی شکست‌خورده می‌دانستند.
وی افزود که ترامپ به جای توجه به دیدگاه مشاوران ارشد خود، به توصیه‌های نتانیاهو و دیوید بارنیا، رئیس وقت موساد، گوش داد و بدون برگزاری فرایند مشورت معنادار، تصمیم به حمله گرفت.
این استاد علوم سیاسی نتیجه چنین تصمیمی را ورود آمریکا به جنگی دانست که در آن شکست خواهد خورد و تاکید کرد که واشنگتن به هیچ‌وجه قادر به شکست ایران نخواهد بود.
دونالد ترامپ رئیس جمهور امریکا
ترامپ در تنگنای سیاسی قرار گرفته است
مرشایمر با اشاره به پیامدهای انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر آمریکا گفت که نتایج این انتخابات و نظرسنجی‌های خروج از حوزه‌های رای‌گیری نشان داده است که جنگ یکی از عوامل مهم در شکست جمهوری‌خواهان بوده است.
وی افزود که ترامپ در روزهای نخست پس از انتخابات، متاثرتر به نظر می‌رسید و ظاهرا متوجه شده بود که با بحران دشواری روبه‌رو شده است.
این استاد دانشگاه تاکید کرد که آمریکا برای خروج از بحران کنونی هیچ راه‌حل نظامی، محاصره یا فشار اقتصادی فلج‌کننده‌ای در اختیار ندارد و تنها گزینه، بازگشت به توافق ۱۷ ژوئن یا دستیابی به توافقی مشابه با ایران است؛ توافقی که شرایط آن به‌شدت به نفع تهران باشد.
مرشایمر با اشاره به اختلاف دیدگاه‌ها در اطراف ترامپ گفت که افرادی مانند جی‌دی ونس و ژنرال کین خواهان پایان دادن به رویارویی نظامی و دستیابی به توافق هستند، اما در مقابل، پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، و برخی مشاوران خارج از دولت همچنان مواضعی جنگ‌طلبانه دارند.
وی با بیان اینکه حمله نظامی به ایران عملا ریاست‌جمهوری ترامپ را به نابودی کشانده است، گفت که رئیس‌جمهور آمریکا هنوز دو سال فرصت دارد با توقف جنگ و اتخاذ تصمیم‌های هوشمندانه، خسارات سیاسی خود را کاهش دهد.
مرشایمر هشدار داد که ازسرگیری حملات نظامی یا ادامه فشار اقتصادی علیه ایران، شرایط ترامپ را وخیم‌تر خواهد کرد.
آری فلیشر، سخنگوی کاخ سفید در دوران جورج بوش پسر
کمبود مهمات؛ یکی از دلایل توقف حملات آمریکا
این استاد علوم سیاسی در واکنش به اظهارات آری فلیشر، سخنگوی کاخ سفید در دوران جورج بوش پسر، درباره ضرورت ادامه جنگ و دستیابی به پیروزی گفت که آمریکا پس از ۴۰ روز بمباران گسترده ایران، به دو دلیل حملات را متوقف کرد؛ نخست ناکارآمدی عملیات و دوم کاهش ذخایر مهمات.
وی افزود که ژنرال کین پیش از آغاز حمله نیز درباره ناکافی بودن مهمات آمریکا برای ورود به یک عملیات نظامی طولانی‌مدت هشدار داده بود و واشنگتن برای موفقیت به پیروزی سریع و قاطع نیاز داشت.
مرشایمر با اشاره به درخواست فلیشر برای ادامه جنگ به مدت شش ماه گفت که آمریکا حتی مهمات کافی برای ادامه عملیات در چنین بازه‌ای را نداشت و به همین دلیل ناچار به توقف حملات شد.
وی همچنین با اشاره به محدودیت‌های کنونی آمریکا گفت که حتی برنامه‌ریزی برای یک کارزار بمباران سه‌روزه نیز نشان‌دهنده کمبود مهمات این کشور است.
این استاد دانشگاه تاکید کرد که آمریکا در ماه آوریل حملات را متوقف کرد، زیرا نه‌تنها در حال پیروز شدن نبود، بلکه ذخایر مهمات ارزشمند آن نیز رو به اتمام بود.
جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، و مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا
منافع سیاسی جمهوری‌خواهان در پایان دادن به جنگ
مرشایمر با اشاره به موقعیت انتخاباتی جی‌دی ونس و مارکو روبیو گفت که هر دو از گزینه‌های اصلی کسب نامزدی حزب جمهوری‌خواه در انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ هستند و حمایت از تشدید جنگ علیه ایران می‌تواند شانس سیاسی آن‌ها را کاهش دهد.
وی افزود که این دو مقام منافع مستقیمی در پایان دادن به حمله نظامی دارند و به‌خوبی می‌دانند بازگشت به بمباران یا ادامه فشار اقتصادی علیه ایران نتیجه‌بخش نخواهد بود.
این استاد علوم سیاسی گفت که ترامپ برای ازسرگیری حملات با مخالفت احتمالی بسیاری از جمهوری‌خواهان و دموکرات‌ها روبه‌رو خواهد شد و بعید است ونس و روبیو نیز حاضر باشند از چنین تصمیمی حمایت کنند.
مرشایمر در عین حال نسبت به احتمال تصمیم‌های پرمخاطره ترامپ هشدار داد و گفت که افراد یا دولت‌های مستاصل گاهی به اقداماتی روی می‌آورند که احتمال موفقیت اندکی دارند، اما آن‌ها تصور می‌کنند گزینه دیگری برای نجات خود ندارند.
وی با وجود غیر قابل‌پیش‌بینی دانستن ترامپ گفت که اگر او حملات را از سر بگیرد، شگفت‌زده خواهد شد و امیدوار است اطرافیانش به او یادآوری کنند که هنوز فرصت جبران خسارات در دو سال باقی‌مانده از ریاست‌جمهوری وجود دارد.
پیام ایران به آمریکا؛ مذاکره به جای رویارویی نظامی
مرشایمر با اشاره به مواضع مقام‌های ایرانی پس از انتخابات آمریکا گفت که محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و مسئول هدایت مذاکرات ایران، اعلام کرده است که آمریکایی‌ها با رای خود به جنگ و افزایش هزینه‌های زندگی نه گفته‌اند و تهران از این پیام حمایت می‌کند.
قالیباف همچنین هشدار داده بود که اگر واشنگتن مخالفت افکار عمومی خود را نادیده بگیرد و جنگ را ادامه دهد، با پیامدهای دشواری روبه‌رو خواهد شد.
این استاد دانشگاه همچنین به اظهارات محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، اشاره کرد که گفته بود تهران در میدان نبرد و تنگه هرمز شکست راهبردی به ترامپ تحمیل کرده و او را در واشنگتن با شکست سیاسی مواجه ساخته است.
مرشایمر با اشاره به هشدار رضایی درباره پرداخت هزینه درگیری با ایران گفت که این پیام به ترامپ روشن است و در صورت ازسرگیری بمباران، ایران پاسخ تلافی‌جویانه قدرتمندی خواهد داد که خسارات سنگینی به آمریکا وارد خواهد کرد.
وی در عین حال تاکید کرد که ایران نیز خواهان دستیابی به توافق و جلوگیری از وقوع درگیری نظامی دیگری است و تلاش می‌کند ترامپ را به بازگشت به یادداشت تفاهم ۱۷ ژوئن یا توافقی مشابه ترغیب کند.
مطالبات اقتصادی و نظامی ایران در توافق احتمالی
مرشایمر با اشاره به گزارش روزنامه نیویورک‌تایمز درباره بررسی پیشنهادهای هسته‌ای از سوی ایران گفت که تهران مجموعه‌ای از پیشنهادهای میانجی‌ها را برای آینده برنامه هسته‌ای خود بررسی می‌کند و این روند می‌تواند به پیشرفت دیپلماتیک منجر شود.
وی با یادآوری خروج آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸ و آغاز حملات نظامی در جریان مذاکرات سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ گفت که ایران دلایل زیادی برای بی‌اعتمادی به تعهدات واشنگتن دارد، اما شرایط راهبردی کنونی با گذشته متفاوت شده است.
این استاد دانشگاه تاکید کرد که توافق احتمالی تنها به مسئله هسته‌ای محدود نخواهد بود و موضوعات اقتصادی و نظامی را نیز در بر خواهد گرفت.
مرشایمر سه مطالبه اقتصادی مهم ایران را لغو تمامی تحریم‌ها، دریافت بیش از ۳۰۰ میلیارد دلار غرامت و آزادسازی بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار دارایی‌های مسدودشده عنوان کرد.
وی افزود که ایران همچنین خواهان توافقی درباره آینده حضور نظامی آمریکا در منطقه است تا واشنگتن متعهد شود نیروهای خود را در مجاورت مرزهای ایران و منطقه خلیج فارس مستقر نکند.
این استاد علوم سیاسی با اشاره به توانایی ایران برای انجام حملات تلافی‌جویانه گفت که آمریکا پس از ۲۸ فوریه دریافته است که ایجاد پایگاه‌های نظامی در نزدیکی ایران و استقرار ناوهای هواپیمابر و کشتی‌های آبی‌خاکی در مجاورت سواحل این کشور بسیار دشوار و پرهزینه شده است.
مرشایمر تاکید کرد که آمریکا نمی‌تواند مانع برخورداری ایران از توانایی غنی‌سازی اورانیوم شود و بهترین راه، دستیابی به توافقی است که انگیزه ایران برای حرکت به سمت ساخت سلاح هسته‌ای را از میان ببرد.
پیت هگست در کانون انتقادهای سیاسی آمریکا
مرشایمر در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به افزایش انتقادها از پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، پس از شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای گفت که شماری از جمهوری‌خواهان خواهان برکناری او هستند و دموکرات‌ها نیز موضوع استیضاح وی را بررسی می‌کنند.
وی افزود که بر اساس گزارش‌های منتشر شده درباره اختلافات داخلی دولت ترامپ پیش از حمله ۲۸ فوریه، ونس، ژنرال کین، رئیس سیا و روبیو با حمله به ایران مخالف بودند و هگست یکی از معدود مقام‌های حامی این اقدام بود.
این استاد دانشگاه گفت که هگست به دلیل مواضع جنگ‌طلبانه و ارتباط مستقیم با عملیات شکست‌خورده علیه ایران، اکنون به یکی از اهداف اصلی انتقادهای سیاسی تبدیل شده است.
مرشایمر تاکید کرد که مسئله اصلی، برکناری هگست نیست، بلکه ترامپ باید رویکرد خود را در قبال ایران تغییر دهد و افرادی را در دولت به کار گیرد که با این تغییر راهبردی همراه باشند.
وی جی‌دی ونس را دارای غریزه سیاسی درست در قبال ایران و اوکراین دانست و گفت که همکاری ترامپ و ونس در کنار انتخاب وزیر جنگی همسو با این رویکرد می‌تواند به آمریکا برای کاهش خسارات کمک کند.
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، و شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین
مرشایمر: رقابت آمریکا و چین مهم‌ترین ویژگی نظم جهانی جدید است
مرشایمر در بخش دیگری از اظهارات خود با تشریح وضعیت نظم جهانی گفت که سه قدرت بزرگ کنونی شامل آمریکا، چین و روسیه هستند و آمریکا همچنان قدرتمندترین کشور جهان محسوب می‌شود، در حالی که چین در جایگاه دوم و روسیه در رتبه سوم قرار دارد.
وی با اشاره به پایان دوره تک‌قطبی گفت که در نظم جهانی جدید، رقابت میان قدرت‌های بزرگ بار دیگر اهمیت یافته و رقابت آمریکا و چین، به‌ویژه در شرق آسیا، مهم‌ترین ویژگی باقی‌مانده قرن بیست‌ویکم خواهد بود.
این استاد علوم سیاسی تاکید کرد که چین اصلی‌ترین رقیب راهبردی آمریکا است و شرق آسیا برای نخستین بار در تاریخ این کشور از اروپا اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
مرشایمر با اشاره به سیاست «چرخش به آسیا» گفت که هدف اصلی این راهبرد، انتقال نیروهای نظامی آمریکا به شرق آسیا و مهار چین بوده است.
وی در عین حال روسیه را ضعیف‌ترین قدرت بزرگ جهان دانست و ادعاها درباره قصد مسکو برای تصرف کامل اوکراین و سپس حمله به اروپا را فاقد اعتبار جدی توصیف کرد.
این استاد دانشگاه با اشاره به دشواری‌های ارتش روسیه در جنگ اوکراین گفت که این کشور طی پنج سال نتوانسته است حتی یک‌پنجم شرقی اوکراین را به‌طور کامل تصرف کند و بنابراین توانایی تصرف اروپا را نیز ندارد.
مرشایمر تاکید کرد که آمریکا باید روابط خوبی با روسیه داشته باشد، اما در عمل در وضعیتی قرار گرفته است که به معنای رویارویی با این کشور است.
گرفتار شدن آمریکا در خلیج فارس و اوکراین به سود چین تمام می‌شود
مرشایمر با اشاره به پیامدهای حمله نظامی علیه ایران و جنگ اوکراین گفت که آمریکا به دلیل گرفتار شدن در این دو جبهه، امکان تمرکز بر شرق آسیا را از دست داده است.
وی افزود که بخش قابل‌توجهی از توان نیروی دریایی آمریکا در منطقه خلیج فارس به کار گرفته شده و واشنگتن برخی نیروهای دریایی، سامانه‌های موشکی تاد و پاتریوت و یک یگان تفنگداران دریایی را از شرق آسیا خارج کرده است.
این استاد دانشگاه گفت که آمریکا اکنون به جای چرخش به آسیا، عملا در حال دور شدن از این منطقه است و به همین دلیل تلاش می‌کند از ایجاد تنش جدید با چین جلوگیری کند.
مرشایمر با اشاره به دیدارهای ترامپ و شی جین‌پینگ گفت که رفتار دوستانه و محترمانه رئیس‌جمهور آمریکا با همتای چینی خود ناشی از گرفتار شدن راهبردی واشنگتن در جبهه‌های مختلف است.
نقش پاکستان در میانجی‌گری میان ایران و آمریکا
مرشایمر با اشاره به موقعیت پاکستان در نظم چندقطبی گفت که گرفتار شدن آمریکا در منطقه خلیج فارس، فرصتی برای اسلام‌آباد فراهم کرده است تا نقش میانجی را ایفا کند و هم‌زمان روابط خود را با واشنگتن و پکن حفظ کند.
وی افزود که پاکستان تاکنون مجبور نشده است میان آمریکا و چین یکی را انتخاب کند و چنین انتخابی می‌توانست این کشور را در موقعیت دشواری قرار دهد.
این استاد علوم سیاسی گفت که آمریکا از تلاش‌های پاکستان برای متوقف کردن حملات نظامی علیه ایران قدردانی می‌کند، زیرا واشنگتن در شرایط کنونی هم در خلیج فارس و هم در اروپا گرفتار شده و برای مدیریت تحولات منطقه به کمک اسلام‌آباد نیاز دارد.
مرشایمر تاکید کرد که پاکستان در نظم چندقطبی کنونی برای حفظ روابط با هر دو قدرت در موقعیت مناسبی قرار گرفته است.
پایان جنگ ایران و اوکراین می‌تواند تنش میان آمریکا و چین را افزایش دهد
مرشایمر در ادامه پیش‌بینی کرد که پایان عملیات نظامی علیه ایران و جنگ اوکراین می‌تواند آمریکا را از گرفتاری‌های کنونی آزاد کند و زمینه بازگشت تمرکز نظامی این کشور به شرق آسیا را فراهم آورد.
وی افزود که واشنگتن احتمالا پس از پایان بحران خلیج فارس، پایگاه‌های نظامی خود را در این منطقه بازسازی نخواهد کرد و از استقرار مجدد ناوگان دریایی بزرگ در آنجا نیز خودداری خواهد کرد، زیرا چنین نیرویی در برابر حملات ایران آسیب‌پذیر خواهد بود.
این استاد دانشگاه گفت که آمریکا در چنین شرایطی نیروهای دریایی و زیرساخت‌های نظامی خود را به شرق آسیا منتقل خواهد کرد و با پایان جنگ اوکراین نیز فرصت بیشتری برای تمرکز بر این منطقه به دست خواهد آورد.
مرشایمر تاکید کرد که بازگشت آمریکا به راهبرد چرخش به آسیا، تنش‌ها میان واشنگتن و پکن را به‌طور قابل‌توجهی افزایش خواهد داد.
وی در پایان گفت که ادامه گرفتاری آمریکا در منطقه خلیج فارس، از یک جهت به نفع پاکستان است، زیرا مانع از آن می‌شود که واشنگتن با فراغ بال به شرق آسیا بازگردد و رقابت و تنش با چین را تشدید کند.
نظر شما